Mülteka Eski Dizgi

MÜTÛN-İ ERBAA

Hanefi mezhebinde mütûn-i erbaa olarak bilinen müteahhirun devri Hanefî âlimleri arasında meşhur olan dört güzide eser vardır. Bunlar:

• Abdullah b. Mahmûd el-Mevsılî (ö. 683/1284) tarafından kaleme alınan “el-Muhtâr” adlı eseridir. Ebû Hanîfe’nin görüşleri esas alınarak yazılmış bir muhtasardır. Yine müellifi tarafından “el-İhtiyâr li-Ta‘lili'l-Muhtâr” adıyla şerh edilmiştir.
• Ebü’l-Berekât en-Nesefî (ö. 710/1310) tarafından kaleme alınan “Kenzü’d-Dekâ’ik” adlı eseridir. Üzerine 30 civarında şerh yapılmıştır. En meşhurları şunlardır;
• Tebyînü’l-Hakâ’ik -Fahreddin Osman b. Ali ez-zeyla‘î (ö. 743/1342).
• Remzü’l-Hakâ’ik -Bedrüddin el-Aynî (ö. 855/1451).
• Mustahlasu’l-Hakâ’ik -Ebü’l-Kâsım es-Semerkandî (ö. 888/1483’ten sonra).
• el-Bahru’r-Râ’ik -Zeynüddin İbn Nüceym (ö. 970/1563).
• Şerhu Kenzi’d-Dekâ’ik -Molla Miskîn (ö. 954/1547).
• Muzafferüddin İbnü’s-Sââtî (ö. 694/1295) tarafından kaleme alınan “Mecma‘u’l-Bahreyn” adlı eseridir. Kudûrî’nin el-Muhtasarı ile Ebû Hafs Necmeddin en-Nesefî’nin el-Manzûmetü'n-Nesefiyye’si esas alınarak telif edilmiştir.
• Tâcüşşerîa (Burhânüşşerîa) (ö. 709/1309) tarafından kaleme alınan “Vikâyetü’r-Rivâye” adlı eseridir. Tâc’ın torunu Sadrüşşerî’aVikâye’yi ihtisar edip en-Nukâye adıyla yeni bir eser yazmıştır. Molla Aliyyü’l-Kârî, Nukâye’yi Fethu Bâbi'l-İnâye adıyla şerh etmiştir.

ÖZETLE MÜLTEKA’L-EBHUR ESERİ

Önemle şunu belirtelim ki, Hanefî mezhebi tarihinde “Mütûn-i Erbaa” olarak bilinen müteahhirun devri Hanefî âlimleri arasında meşhur olan dört eser vardır. Bunlar, sekizinci yüzyılın başından itibaren gerek fıkıh eğitimi gerekse fetva ve kazâ faaliyetlerinin temel metinleri olarak kabul edilmiştir.

• el-Muhtâr -Abdullah b. Mahmûd el-Mevsılî (ö. 683/1284).
• Kenzü’d-Dekâ’ik -Ebü’l-Berekât en-Nesefî (ö. 710/1310).
• Vikâyetü’r-Rivâye -Burhânüşşerîa (ö. 709/1309).
• Mecma‘u’l-Bahreyn -Muzafferüddin İbnü’s-Sââtî (ö. 694/1295).

Mülteka’l-Ebhur, İbrahim el-Halebi Rahimehüllâh’ın mütûn-i erbaa denilen Kudûrî’nin el-Muhtasar’ı ile el-Muhtâr, Kenzü’d-Dekâ’ik ve el-Vikâye gibi Hanefî fıkhının meşhur metinlerini süzerek kaleme aldığı en meşhur eseridir. 17.000’den fazla fıkhî meseleyi ihtiva eden Mülteka’l-Ebhur, Osmanlı medreselerinde ders kitabı olarak okutulmuş, aynı zamanda kadıların ve müftülerin başvuru kaynaklarından birini teşkil etmiştir. Mülteka’l-Ebhur, Molla Hüsrev’in Dürerü’l-Hükkâm’ı ile birlikte Osmanlı Devleti’nin yarı resmî hukuk külliyatı niteliğini taşıyan eser birçok defa basılmış olup üzerine elliden fazla şerh yazılmıştır.

MÜLTEKA’L-EBHUR ÜZERİNE YAPILAN BAZI ŞERHLER

Mülteka’l-Ebhur üzerine müellifi İbrahim el-Halebî daha hayattayken birçok şerh yazılmıştır. Müellifin talebesi Süleyman b. Ali el-Karamânî’nin günümüze ulaşmayan şerhi, Mültekâ şerhlerinin ilkidir. Mekke’den Kırım’a, Filibe’den Kahire’ye kadar Osmanlı coğrafyasının hemen her yerinde Mültekâ üzerine şerh yazılmıştır.

1. Mecrâ (Ceryü)’l-Enhur ‘alâ Mülteka’l-Ebhur -Nûreddin Mahmûd b. Berekât ed-Dım